خروج بازارهای نوظهور از «دره اشک‌ها»؛ تنوع‌بخشی به سبد سرمایه‌گذاری و رکوردشکنی ورود سرمایه خارجی

لندن، ۱۷ اوت (رویترز) – جنگ‌های منطقه‌ای، افزایش تعرفه‌های تجاری و نوسانات شدید بازار ناشی از تب و تاب هوش مصنوعی (AI)، نتوانسته‌اند جریان ورود نقدینگی به بازارهای نوظهور را متوقف کنند؛ چرا که اصلاحات ساختاری، تعمیق بازارهای سرمایه داخلی و استراتژی تنوع‌بخشی برای خروج از تمرکز بر دارایی‌های دلاری و آمریکایی، ماهیت این دسته از دارایی‌ها را بازتعریف کرده است.

به گزارش مستر دانستنی به نقل از رویترز (Reuters)، شوک‌های جهانی که در گذشته موجب موج‌های سنگین فروش دارایی‌ها و خروج سرمایه از اقتصادهای در حال توسعه می‌شدند، امسال نتوانستند تقاضای پرشتاب سرمایه‌گذاران را متوقف کنند؛ به گونه‌ای که ورود سرمایه به اوراق بدهی بازارهای نوظهور به بالاترین سطح خود در بیش از دو دهه اخیر رسیده و دولت‌ها ارقام بی‌سابقه‌ای از اوراق قرضه دولتی را به فروش رسانده‌اند.

پایان یک دهه رکود؛ عبور اقتصادهای در حال توسعه از دوران بحران

سیاست‌گذاری‌های ارتقایافته، تقویت چشمگیر ذخایر ارزی خارجی و گسترش پایگاه سرمایه‌گذاران بومی و داخلی باعث شده است تا این کشورها در برابر تکانه‌ها و بحران‌های مالی جهان به خوبی محافظت شوند.

دیوید هاونر (David Hauner)، رئیس بخش استراتژی درآمد ثابت بازارهای نوظهور در بنک آو آمریکا (Bank of America) در این باره می‌گوید: «تقریباً بازه زمانی سال‌های ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۵ برای بازارهای نوظهور مانند یک دره اشک‌ها بود؛ دورانی که با دلار قدرتمند، برتری‌جویی اقتصادی ایالات متحده، بحران‌های پیاپی، نکول بدهی‌ها، همه‌گیری کرونا و چالش‌های متعدد سپری شد.»

با این حال، همان روزهای سخت و بحرانی مسیر را برای بازگشت و رونق کنونی هموار ساخت. هاونر می‌افزاید: «میزان خروج سرمایه در آن سال‌ها به قدری سرسام‌آور بود که ورود نقدینگی در چند ماه اخیر هرگز نمی‌تواند آن را کاملاً جبران کند؛ آنچه اکنون می‌بینیم تنها بخش کوچکی از جبران کمبود سرمایه‌گذاری انباشته‌شده در یک دهه گذشته است.»

تأثیر تنش‌های تنگه هرمز و سیاست‌های انقباضی فدرال رزرو بر اقتصاد جهانی

جنگ اخیر که از ماه فوریه آغاز شد، بخش عمده‌ای از مسیر ترانزیتی حیاتی در تنگه هرمز را مسدود کرده و موجب افزایش قیمت جهانی نفت و بهای کودهای شیمیایی شده است؛ امری که مستقیماً بر بهای مواد غذایی و گسترش تورم پایدار در سطح بین‌المللی اثر گذاشته است.

هم‌زمان، این نگرانی همچنان وجود دارد که بانک مرکزی آمریکا (فدرال رزرو) نرخ بهره را افزایش دهد؛ تصمیمی که می‌تواند دلار را به بهای تضعیف ارزهای محلی بازارهای نوظهور تقویت کند. علاوه بر این، بازدهی اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا — که به عنوان شاخص پایه برای تعیین هزینه‌های استقراض در بازارهای نوظهور در نظر گرفته می‌شود — در نزدیکی بالاترین سطوح چند سال اخیر نوسان می‌کند.

با تمام این اوصاف، این تلاطم‌ها نتوانسته اشتیاق سرمایه‌گذاران را کاهش دهد.

یترو سیکینن (Jetro Siekkinen)، مدیر بخش درآمد ثابت بازارهای نوظهور در مؤسسه LGT Capital Partners با اشاره به نسبت بدهی به تولید ناخالص داخلی (Debt-to-GDP) خاطرنشان کرد: «ما شاهد تضعیف بنیادهای اقتصادی در جهان توسعه‌یافته هستیم.»

در نقطه مقابل، بازارهای نوظهور سال‌ها برای تقویت استقلال بانک مرکزی و ارتقای سطح ذخایر ارزی تلاش کرده‌اند. بسیاری از این کشورها، از جمله پاکستان، غنا، اکوادور، نیجریه و آرژانتین موفق به دریافت ارتقای رتبه اعتباری (Credit Rating) شده‌اند.

سیکینن تصریح کرد: «به عقیده من، استراتژی تنوع‌بخشی به دارایی‌ها و فاصله گرفتن از اوراق قرضه خزانه‌داری آمریکا، موتور محرک عملکرد درخشان اخیر در بازارهای نوظهور و بازارهای مرزی (Frontier Markets) بوده است.»

سرازیر شدن نقدینگی و رکوردشکنی تاریخی در انتشار اوراق قرضه

داده‌های آماری مربوط به جریان سرمایه‌گذاری خارجی مهر تأییدی بر این دیدگاه‌ها می‌زند.

گزارش‌های «مؤسسه مالی بین‌المللی» (IIF) نشان می‌دهد که سرمایه‌گذاران خارجی تا پایان ماه ژوئیه ۲۱۴.۴ میلیارد دلار سرمایه وارد بازار اوراق بدهی کشورهای نوظهور کرده‌اند؛ رقمی که در مقایسه با ۱۷۷.۷ میلیارد دلار در مدت مشابه سال گذشته، رشد چشمگیری را ثبت کرده است.

کشورهای نوظهور همچنین در ماه ژوئیه نزدیک به ۱۹ میلیارد دلار اوراق قرضه فروختند که دو برابر میانگین ماهانه این دوره در طول یک دهه گذشته است و مجموع انتشار اوراق از ابتدای سال جاری تاکنون را به رقم بی‌سابقه ۱۸۷ میلیارد دلار رسانده است.

شاخص تجمیعی ریسک ارزی بازارهای نوظهور در مؤسسه پژوهشی کپیتال اکونومیکس (Capital Economics) با وجود تمام تلاطم‌های سیاسی، همچنان در نزدیکی پایین‌ترین رکوردهای چند سال اخیر قرار دارد.

این دستاوردها در حالی به دست آمده که برخی نهادهای مالی بزرگ مانند «مؤسسه سرمایه‌گذاری بلک‌راک» (BlackRock) تمایل کمتری به سرمایه‌گذاری در سهام بازارهای نوظهور و اوراق بدهی مبتنی بر ارزهای سخت (Hard Currency) نشان داده‌اند.

چرخه‌های کوتاه‌مدت رونق و افت در حوزه سهام شرکت‌های هوش مصنوعی موجب افزایش نوسانات در شاخص سهام بازارهای نوظهور شده است؛ شاخصی که اکنون تحت سلطه شرکت‌های غول فناوری در کره جنوبی و تایوان قرار دارد. داده‌های IIF نشان می‌دهد که تا پایان ماه ژوئیه، ۸۶ میلیارد دلار سرمایه از بازار سهام این کشورها خارج شده که تقریباً ۱۰ برابر میزان خروج سرمایه در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ است.

سرمایه‌گذاران هشدار می‌دهند که بازارهای نوظهور و اقتصادهای مرزی در برابر تورم بخش غذا و پیامدهای ناشی از پدیده ال‌نینو آسیب‌پذیرتر هستند. سیکینن تأکید دارد که آن‌ها با وسواس بالایی عمل کرده و کورکورانه شاخص‌های بازار را دنبال نمی‌کنند؛ چراکه در برخی کشورها نگرانی بابت حجم بدهی‌ها و در برخی دیگر کاهش نرخ بازدهی وجود دارد.

تعمیق بازارهای سرمایه داخلی و کاهش اتکا به سرمایه‌گذاران خارجی

کشورهای در حال توسعه در دوران همه‌گیری کرونا درس‌های بسیار دشواری آموختند؛ برهه‌ای که فرار ناگهانی سرمایه‌گذاران بین‌المللی به نکول بدهی‌ها و بحران‌های مالی از سریلانکا تا غنا دامن زد.

اما این شوک‌ها تلاش‌ها را برای ایجاد و تعمیق بازارهای سرمایه داخلی شتاب بخشید و وابستگی به سرمایه‌گذاران غیرقابل پیش‌بینی خارجی را به حداقل رساند.

امروزه اقتصادهای نوظهور — به ویژه قدرت‌های بزرگ‌تری نظیر آفریقای جنوبی یا برزیل — بخش اعظم تأمین مالی خود را از طریق بازارهای بدهی داخلی انجام می‌دهند. طبق داده‌های آماری ارائه‌شده توسط بانک‌های جی‌پی مورگان (JPMorgan) و یوبی‌اس (UBS)، حجم کل اوراق قرضه حاکمیتی مبتنی بر ارزهای محلی تا پایان سال ۲۰۲۴ به حدود ۱۳ تریلیون دلار رسید؛ در حالی که بدهی‌های حاکمیتی بین‌المللی مبتنی بر ارزهای سخت تنها حدود ۱.۴ تریلیون دلار بود.

هاونر خاطرنشان می‌کند که ارزهای محلی در بازارهایی نظیر برزیل، کلمبیا، مصر و نیجریه در موقعیت بسیار باثبات و مطلوبی قرار دارند.

ماگدالنا پولان (Magdalena Polan)، مدیر تحقیقات اقتصاد کلان بازارهای نوظهور در شرکت PGIM عنوان کرد که سرمایه‌گذاران داخلی مانند سپری قدرتمند از اقتصادهای در حال توسعه در برابر ریسک‌های جهانی محافظت می‌کنند.

پولان توضیح می‌دهد: «امروزه الگوی سرایت بحران‌ها به بازارهای مالی کشورهای نوظهور تغییرات بنیادینی داشته است. سرمایه‌گذاران بزرگ داخلی نقشی تثبیت‌کننده ایفا می‌کنند و این یعنی بازارها دیگر دچار ریزش و فروش‌های شتاب‌زده نمی‌شوند و بحران‌های کمبود نقدینگی در اکثر کشورها به ندرت رخ می‌دهد.»

پولان و هاونر معتقدند خطرات تورمی ناشی از پدیده ال‌نینو و صعود بهای کودهای شیمیایی از بزرگ‌ترین تهدیدها برای تداوم ورود جریان سرمایه به این بازارها هستند، اما فضا برای تداوم رشد همچنان مهیاست.

لامین بوگروئا (Lamine Bougueroua)، مدیر صندوق در مؤسسه کارمینیاک (Carmignac) می‌گوید: «ما انتظار داریم بازدهی عالی بدهی‌های مبتنی بر ارزهای محلی بازارهای نوظهور تا پایان سال جاری میلادی ادامه داشته باشد. سرمایه‌گذاران دریافته‌اند که شاید بخش زیادی از سرمایه خود را به دارایی‌های آمریکایی اختصاص داده بودند و اکنون در حال چرخش به سوی بازارهای نوظهور هستند. در دوران نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی، بهترین رویکرد این است که دارایی‌های خود را در بیشترین حوزه‌ها و مناطق جغرافیایی ممکن متنوع‌سازی کنید.»