ویدیو شگفت‌انگیز ناسا از پرواز نزدیک فضاپیمای سایکی از کنار سیاره مریخ

ناسا به تازگی ویدیویی خیره‌کننده و مسحورکننده از نمای سیاره سرخ انتشار داده است که توسط یک فضاپیما هنگام عبور و پرواز نزدیک از کنار مریخ به ثبت رسیده است؛ تصاویری که تماشای آن برای تمام علاقه‌مندان به فضا ضروری است.

به گزارش زوم تک به نقل از BBC Sky at Night Magazine، این تصاویر تماشایی توسط فضاپیمای سایکی (Psyche) به ثبت رسیده است. این فضاپیما در مسیر سفر تاریخی خود برای بررسی و مطالعه سیارک سایکی قرار دارد؛ سیارکی فلزی و ارزشمند که در کمربند اصلی سیارک‌ها میان مریخ و مشتری واقع شده است.

انتظار می‌رود این فضاپیما در ژوئیه ۲۰۲۹ به مقصد نهایی خود برسد، اما در مه ۲۰۲۶ گذر بسیار نزدیکی از کنار سیاره مریخ داشت. تصاویر و ویدیوی به دست آمده نشان می‌دهند که پرواز بر فراز سطح مریخ از فاصله ۴,۶۰۹ کیلومتری (۲,۸۶۴ میلی) چه حسی و نمایی خواهد داشت.

با نزدیک شدن فضاپیمای سایکی به مریخ، سیاره سرخ به دلیل موقعیت فضاپیما و زاویه مریخ نسبت به خورشید، ابتدا به شکل یک هلال خورشیدی در تصاویر ظاهر شد. اما به محض اینکه فضاپیما نزدیک‌تر شد، توانست نماهای بسیار دقیقی از سطح مریخ به ثبت برساند؛ از جمله دهانه‌های برخوردی متعدد، کلاهک یخی قطب جنوب سیاره (بله، مریخ کلاهک‌های یخی دارد!) و دهانه عظیم و دو حلقه‌ای هویگنس (Huygens).

این تصاویر شگفت‌انگیز در تمام طول پرواز نزدیک (Flyby) که حدود یک ماه به طول انجامید، ضبط شده‌اند.

مانور قلاب سنگ جاذبه‌ای؛ تقویت سرعت سیاره سرخ در یک سفر طولانی

اگرچه مقصد نهایی فضاپیما، سیارک سایکی است، اما فضاپیماهایی که در منظومه شمسی سفر می‌کنند هرگز به خط مستقیم به سمت هدف خود حرکت نمی‌کنند. مهندسان ناسا برای صرفه‌جویی در مصرف سوخت فضاپیما، برنامه‌ریزی مانورهای «کمک جاذبه‌ای» یا همان **کمک قلاب‌سنگی جاذبه (Gravity Assist)** را انجام می‌دهند که شامل استفاده از گرانش یک سیاره بزرگ برای دادن تکانه و افزایش سرعت به فضاپیما است.

از گرانش یک سیاره همچنین می‌توان برای کاهش سرعت فضاپیما یا تنظیم دقیق مسیر حرکت آن استفاده کرد؛ این دقیقاً همان اتفاقی است که طی پرواز نزدیک سایکی از کنار مریخ رخ داد. علاوه بر این، این پرواز نزدیک فرصتی طلایی برای تیم مهندسی بود تا **ابزارهای علمی فضاپیمای سایکی** را در آستانه ورود به مقصد اصلی در سال ۲۰۲۹ آزمایش کنند.

تست و ارزیابی ابزارهای علمی شکارچی سیارک‌ها در شرایط واقعی

فضاپیمای سایکی ناسا به یک تصویربردار چندطیفی مجهز است؛ جفت دوربینی که برای عکس‌برداری از سطح سیارک در طول‌موج‌های مختلف نور طراحی شده‌اند. این‌ها همان دوربین‌هایی هستند که نماهای زیبای مریخ را هنگام پرواز ثبت کردند و به دانشمندان پروژه سایکی این امکان را دادند تا تایید کنند ابزارها دقیقاً همان‌طور که انتظار می‌رفت کار می‌کنند.

تیم فنی اعلام کرده است که ابزارها مطابق طراحی عمل کرده و داده‌هایی را ارائه داده‌اند که نه تنها با دانش قبلی دانشمندان سیاره‌شناسی درباره مریخ مطابقت دارد، بلکه جزئیات دیدگاه‌های جدیدی درباره **سیاره سرخ** فاش می‌کند.

لیندی الکینز-تانتون، محقق ارشد فضاپیمای سایکی در دانشگاه کالیفرنیا، برکلی می‌گوید: «تیم‌های تصویربردار، مغناطیس‌سنج و طیف‌سنج پرتو گاما و نوترون فضاپیما به‌صورت شبانه‌روزی کار کردند تا از این مواجهه سیاره‌ای نهایت استفاده را ببرند و همه ابزارها نتایج فوق‌العاده‌ای ارائه دادند. با توجه به اینکه مریخ تا چه حد مورد مطالعه قرار گرفته است، انتظار کشفیات بسیار بزرگ را نداشتیم، اما علوم مریخ‌شناسی را با داده‌هایی که از زاویه دید منحصربه‌فرد سایکی جمع‌آوری کردیم، تکمیل کردیم.»

تحلیل شیمیایی سطح و سنجش نوترون‌های مریخ

یکی از ابزارهای پیشرفته سایکی، **طیف‌سنج پرتو گاما و نوترون** است که برای تحلیل ترکیب شیمیایی مواد موجود در سطح سیارک طراحی شده است. این ابزار موفق شد هنگام گذر از کنار مریخ، عملیات‌های علمی سنجش را روی این سیاره انجام دهد.

همان‌طور که پرتوهای کیهانی پرانرژی به سطح یک سیاره برخورد می‌کنند، عناصر شیمیایی موجود در سطح، این انرژی را جذب می‌کنند. سپس دانشمندان می‌توانند گسیل‌های نوترون و پرتو گاما را اندازه‌گیری کنند تا متصل شوند که یک سیاره یا جرم آسمانی از چه موادی تشکیل شده است.

دیوید لورنس، مسئول علمی طیف‌سنج سایکی در آزمایشگاه فیزیک کاربردی جانز هاپکینز می‌گوید: «در زمان نزدیک‌ترین فاصله به مریخ، طیف‌سنج نوترونی افزایشی را در نرخ شمارش ثبت کرد که بسیار نزدیک به پیش‌بینی‌های ما بود. دیدن آن بسیار رضایت‌بخش بود. همان‌طور که انتظار می‌رفت، ما پرتوهای گاما از مریخ را کشف نکردیم، اما ابزار را تحت شرایط سخت آزمایش کردیم و عملکرد آن عالی بود.»

اندازه‌گیری میدان مغناطیسی و مغناطیس‌شناسی سیاره سرخ

یکی دیگر از ابزارهای حیاتی فضاپیما، **مغناطیس‌سنج** است که برای اندازه‌گیری میدان مغناطیسی سیارک سایکی طراحی شده تا به دانشمندان بگوید آیا این سیارک واقعاً هسته فلزی یک سیاره اولیه (Planetesimal) است یا خیر.

این پرواز نزدیک از کنار مریخ، اولین سیگنال و امضای میدان مغناطیسی یک جرم آسمانی بود که توسط این مغناطیس‌سنج اندازه‌گیری شد.

بن ویس، نایب محقق ارشد سایکی و سرپرست بررسی‌های مغناطیس‌سنجی در موسسه فناوری ماساچوست (MIT) می‌گوید: «با عبور فضاپیما از نزدیکی مریخ، مغناطیس‌سنج افزایش شدیدی در میدان مغناطیسی مربوط به منطقه شوک قوسی (Bow Shock) نشان داد؛ جایی که بادهای خورشیدی با میدان مغناطیسی سیاره برخورد می‌کنند. این کالیبراسیون آزمایشی عملکرد ابزار را در شرایط پویا تایید کرد و در عین حال فیزیک جذاب مغناطیس سیاره‌ای را فاش کرد.»

آماده‌سازی برای شکار سیارک و مقصد نهایی در سال ۲۰۲۹

جیم بل، سرپرست ابزار تصویربرداری سایکی در دانشگاه ایالتی آریزونا می‌گوید: «تصویربردار سایکی درخشان عمل کرد و نماهایی از سیاره سرخ ارائه داد که کمتر دیده شده است. علاوه بر زیبایی چشمگیر عکس‌ها، ما توانستیم کالیبراسیون و حساسیت آن به نور پراکنده را کاملاً تست کنیم؛ از جمله تشخیص قمرهای مریخ یعنی **فوبوس و دیموس** از فاصله‌ای بسیار دور، به عنوان تمرینی برای جستجوی قمرهایی که در سیارک سایکی انجام خواهیم داد.»

در حال حاضر تیم علمی در حال مقایسه تصاویر به دست آمده از این پرواز نزدیک با داده‌های تصویری سایر مأموریت‌های مدارگرد و مریخ‌نوردها است. در همین حال، فضاپیمای سایکی با سرعت به سمت سیارک هدف خود در حرکت است.

باب ماس، مدیر پروژه سایکی در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا (JPL) می‌گوید: «این مانور کمک جاذبه‌ای حاصل سال‌ها برنامه‌ریزی بود و تیم ناوبری به بهترین شکل آن را اجرا کرد — سایکی دقیقاً از روی همان مسیری که برای ملاقات با سیارک در تابستان ۲۰۲۹ نیاز داشتیم، از کنار مریخ پرواز کرد. فضاپیما در وضعیت فوق‌العاده‌ای قرار دارد و ما طبق برنامه زمان‌بندی شده هستیم تا رانش مداوم با سیستم پیشرانش الکتریکی-خورشیدی را در پاییز امسال از سر بگیریم.»